„Utkane z wolności” – konkurs na kilim inspirowany postacią Zofii Moraczewskiej
Konkurs, którego bohaterką jest Zofia Moraczewska, jedna z ośmiu kobiet, które zasiadały w pierwszym polskim sejmie po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., skierowany jest do młodych artystów. Zwycięska tkanina zawiśnie w sejmie.
4
Zofia Moraczewska to społeczniczka i działaczka na rzecz emancypacji kobiet warta upamiętnienia. W stulecie Międzynarodowej Wystawy Sztuk Dekoracyjnych i Nowoczesnego Przemysłu w Paryżu, która w 1925 roku stała się symbolem powrotu Polski na artystyczną mapę Europy, zainaugurowano konkurs „Utkane z wolności”. Jego ideą jest twórcze uhonorowanie parlamentarzystki przez stworzenie projektu kilimu, który po realizacji zawiśnie w jednym z sejmowych budynków.
Do udziału w konkursie „Utkane z wolności” zaproszeni są młodzi twórcy – studenci i absolwenci kierunków artystycznych, którzy nie ukończyli jeszcze 35. roku życia. Nagrodami za zwycięski projekt są: jego realizacja, umieszczenie kilimu w prestiżowej przestrzeni publicznej oraz 15 tysięcy złotych.
Wydarzenie zostało zorganizowane przez Kancelarię Sejmu we współpracy z: Instytutem Wzornictwa Przemysłowego, Muzeum Narodowym w Warszawie, Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi oraz Muzeum Tatrzańskim. Zaangażowanie w przygotowanie konkursu czołowych instytucji kultury podkreśla rangę przedsięwzięcia, które łączy wartości estetyczne z głębokim przesłaniem historycznym i społecznym.
Prace konkursowe, których inspiracją jest Zofia Moraczewska, oceni grono wybitnych specjalistów. W jury zasiadają: Aneta Dalbiak, dyrektorka Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi; Julita Dembowska – historyczka sztuki i pełnomocniczka ds. programowych Muzeum Tatrzańskiego; Anna Demska – antropolożka i kustoszka Muzeum Narodowego w Warszawie; projektant Jan Garncarek, absolwent warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, oraz Daria Smolarek, koordynatorka programu „Sejm Otwarty”.
Zofia Moraczewska – parlamentarzystka, żona i matka
Konkurs „Utkane z wolności” ma na celu przypomnienie postaci Zofii Moraczewskiej – jednej z pierwszych kobiet, które zasiadły w sejmie odrodzonej Polski. W styczniu 1919 r. Zofia Moraczewska została wybrana z listy nr 1 (PPSD) w okręgu wyborczym nr 36 (Kraków) i weszła w skład Sejmu Ustawodawczego RP, zasiadając jako jedyna kobieta w klubie Związku Polskich Posłów Socjalistycznych. Na dziesiątej sesji Sejmu, która odbyła się 5 marca 1919 r. wystąpiła z interpelacją przeciw dyskryminacji kobiet, jaką było zamierzone zwolnienie z pracy urzędniczek w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
Zofia Moraczewska była nie tylko matką czwórki dzieci i żoną pierwszego premiera II RP, Jędrzeja Moraczewskiego, ale przede wszystkim niezłomną społeczniczką i orędowniczką równouprawnienia. To właśnie dzięki jej wysiłkom Józef Piłsudski podpisał dekret, który zrównał prawa wyborcze kobiet i mężczyzn.
Do młodych artystów, którzy wezmą udział w konkursie „Utkane z wolności” zwrócił się Marszałek Sejmu Szymon Hołownia:
Drodzy Młodzi Twórcy, bardzo się cieszę, że w ramach idei „Sejmu Otwartego” mogę zaprosić Was do wzięcia udziału w tym szczególnym konkursie. Jako Marszałek Sejmu, nie wyobrażam sobie sali plenarnej bez obecności kobiet, a to Zofia Moraczewska była jedną z pierwszych pań zasiadających w ławach poselskich. Mam nadzieję, że Jej postać zainspiruje Was do stworzenia wyjątkowych projektów. Do dzieła!
Kilim – historia i nowoczesność
Kilim, tkanina, która stanowi przedmiot konkursu, jest nieodłącznym elementem polskiej kultury materialnej. Choć popularność zdobył na nowo w XX wieku, jego obecność w domach i świątyniach sięga średniowiecza. Wielobarwne, dwustronne tkaniny służyły zarówno jako ozdoby ścienne, jak i praktyczne zasłony czy izolacja podłóg. W dwudziestoleciu międzywojennym kilimy odgrywały istotną rolę w kształtowaniu stylu narodowego i estetyki polskiego wnętrza.
Do Polski kilimy przywędrowały prawdopodobnie z wschodnimi kupcami na przełomie XVII i XVIII w. Ocieplały chaty włościan i dworki szlacheckie, a na przełomie XIX i XX w. trafiły pod dachy eleganckich mieszkań wielkomiejskiej inteligencji. Kilimy zyskały na znaczeniu dzięki Warsztatom Krakowskim, Spółdzielni Artystów ŁAD czy Stowarzyszeniu „Kilim”. Kilimy projektowali Wyspiański, Skoczylas, Stryjeńska. Do ich upowszechnienia w domach okresu PRL przyczyniła się Cepelia, która uczyniła z nich także towar eksportowy.
Obecnie kilim przeżywa drugą młodość, choćby za sprawą firmy Splot. Powstają reedycje historycznych wzorów i tkaniny według współczesnych projektów. Tkaninowe ocieplacze wnętrz projektują Zofia Strumiłło, Edgar Bąk, Izabela Sroka i Julia Cybis ze studia Falbanka czy studio Tartaruga, autorska pracownia tkacka założona w 2017 roku w Łodzi przez Jadzię Lenart i Wiktorię Podolec.
Konkurs „Utkane z wolności”
Bardzo jesteśmy ciekawi prac, które powstaną w konkursie Kancelarii Sejmu. Zgłoszenia przyjmowane są do 16 maja 2025 roku. Lista finalistów zostanie ogłoszona 26 maja, a zwycięzca zostanie wyłoniony podczas finału zaplanowanego na 3 czerwca 2025 r. Szczegóły dotyczące zasad dostępne są na stronie internetowej www.utkanezwolnosci.pl oraz na profilu instagramowym „Sejm Otwarty”.
