Przedwojenna Warszawa w obiektywie Beyera i innych mistrzów fotografii
Gabinet Fotografii Muzeum Narodowego w Warszawie otwiera archiwum pamięci o mieście. Wystawa „Warszawa – zapomniane widoki” przenosi zwiedzających do czasów, gdy po stołecznych ulicach jeździły konne tramwaje, a panoramę miasta wyznaczały kościelne wieże i nieliczne gmachy użyteczności publicznej.
3
Na wystawie w Gabinecie Fotografii MNW pokazana jest Warszawa przełomu XIX i XX wieku. Fotografie ukazują codzienność tętniącego życiem miasta: kamienice przy znanych do dziś ulicach, sklepy, kościoły, dawną siedzibę giełdy, stację kolei warszawsko-wiedeńskiej, przechodniów, rowerzystów, powozy i konne tramwaje. To zapis miasta, które funkcjonowało w zupełnie innym rytmie, ale na zaskakująco znajomym planie ulic.
Karol Beyer – pionier fotografii dokumentalnej i odkrywca Warszawy
W drugiej połowie XIX wieku Warszawa stała się ważnym tematem fotograficznym, a jedną z kluczowych postaci rozwijającej tę dziedzinę był Karol Beyer. Jego praca wymagała odwagi i technicznej biegłości. W 1858 roku wspiął się na liczącą 58 metrów kopułę kościoła ewangelicko-augsburskiego Świętej Trójcy, by sfotografować panoramę miasta z okien latarni. Powstał wtedy komplet dwunastu unikatowych zdjęć, dziś uznawany za bezcenne źródło do poznania XIX-wiecznej topografii Warszawy.
Z perspektywy kopuły Beyer uchwycił miasto w czterech kierunkach: na południe – aż po wysadzaną topolami ulicę Jerozolimską, na zachód – w stronę Marszałkowskiej, placu Grzybowskiego i Woli z ulicą Leszno, na północ – w stronę Senatorskiej, Muranowa oraz Starego i Nowego Miasta, na wschód – przez Krakowskie Przedmieście i Tamkę, aż po Pragę i Wisłę. W tym czasie w Warszawie funkcjonował zaledwie jeden dworzec kolejowy – kolei warszawsko-wiedeńskiej.
Życie miasta
Beyer prowadził pracownię mieszczącą się na pierwszym piętrze kamienicy u zbiegu Krakowskiego Przedmieścia i Karowej. Z jej okien fotografował codzienność jednej z najważniejszych ulic Warszawy. Uchwycił m.in. sceny z 1861 roku, kiedy pokojowe manifestacje patriotyczne były brutalnie tłumione przez rosyjskie wojsko.
Inna fotografia Beyera ukazuje wyburzanie zabytkowych kamienic tzw. „wąskiego Krakowskiego Przedmieścia”. Poszerzenie ulicy doprowadziło do powstania rozległego pustego placu, później zamienionego w skwer, a w 1898 roku w tym miejscu stanął pomnik Adama Mickiewicza.
Warszawa architektoniczna w obiektywie Maurycego Puscha
Na wystawie znalazła się również seria zdjęć Maurycego Puscha, dokumentująca warszawską architekturę końca XIX wieku. Fotograf sportretował m.in.: nieistniejącą siedzibę Giełdy Warszawskiej przy ulicy Królewskiej, zabudowę ulicy Senatorskiej u wylotu Bielańskiej.
Obok jego prac prezentowane są fotografie innych stołecznych fotografów przełomu wieków, którzy z wytrwałością dokumentowali modernizujące się miasto. Dzięki ich obrazom widać procesy urbanistycznych przemian: budowę drugiego stałego mostu, rozwój sieci kolejowej do czterech linii, funkcjonowanie tramwajów konnych oraz uruchomienie w 1908 roku pierwszej linii tramwajów elektrycznych.
Czternasta wystawa Gabinetu Fotografii MNW
„Warszawa – zapomniane widoki” to czternasta ekspozycja przygotowana w Gabinecie Fotografii. Wystawa jest dostępna dla zwiedzających do 1 marca 2026 roku.
Kuratorka: Danuta Jackiewicz (Muzeum Narodowe w Warszawie).
