Design przyszłości będzie dobry dla wszystkich
Pierwszy w Polsce konkurs projektowania uniwersalnego – SWITCH into universal design – bierze pod uwagę wszystkich odbiorców, również tych ze specjalnymi potrzebami. W jury zasiada juror z niepełnosprawnością. O zmianach rynku i potrzebie nowej definicji projektowania mówi prezes SPFP – Mikołaj Wierszyłłowski.
4
Katarzyna Rzehak: Rynek jest pełen konkursów, których tematem jest design, po co jeszcze kolejny, SWITCH into universal design?
Mikołaj Wierszyłłowski: Tak, jest rzeczywiście przesyt, ale też brak poczucia wagi, ważności, znaczenia tych kolejnych konkursów. Może także poczucie pogubienia, poszukiwanie wiarygodności. W Stowarzyszeniu Projektowym SPFP (dawniej Stowarzyszeniu Projektantów Form Przemysłowych) od dłuższego czasu tlił się pomysł zorganizowania konkursu wzorniczego. Temat wracał wielokrotnie, ale jednak musiało wydarzyć się kilka rzeczy, osób spotkać lub na siebie wpaść, by się udało. Program, nad którym pracowaliśmy dwa lata temu, „polski dizajn łączy / polish design connects”, powoli staje się strategią, a konkurs SWITCH into universal design jest jednym z połączeń, które budujemy tym razem z Fundacją Integracja – to połączenie, ten pomysł jest w „słusznej sprawie” i myślę, że dlatego udało się go zmaterializować! Ta słuszność sprawy nadaje mu znaczenia i dlatego właśnie warto zorganizować kolejny design konkurs.
Projektowanie uniwersalne jest słuszną sprawą, masz rację, ale czy trwałą? Czy to nie moda?
Myślę, że przeciwnie: design uniwersalny jest powrotem do korzeni, pętlą, redefinicją pojęcia „design”, które w ostatnim czasie rozmieniło się na wszystko, a jednocześnie i tak trwa powszechne rozumienie tego słowa jako ekskluzywnego wyposażenia wnętrz. Projektowanie uniwersalne pozwala na nowo zastanowić się, czym jest dobre projektowanie, bo w gruncie rzeczy dobrze zaprojektowany produkt czy usługa powinny być uniwersalne, dobre dla wszystkich. Zmiany wokół nas w wielkiej skali pozwalają nam samym doświadczać, zmieniać świadomość, mieć własne opinie, dzielić się nimi i w końcu wymagać. I mam wrażenie, że już niebawem UNIWERSALNOŚĆ będzie podstawowym wymogiem stawianym produktom i usługom.
Tak będzie z pewnością, jeśli będziemy umieli wyjaśnić korzyść z designu włączającego. Czy z punktu widzenia projektanta to nie jest utrudnienie procesu projektowego?
Proces projektowy jest podobny do procesu badawczego. Nie jest prosty, nie jest liniowy, nie jest łatwy do zaplanowania. Niestety rzadko kiedy bierze się to pod uwagę, a projektanta traktuje się jak wizjonera. Oczywiście talent jest podstawą tego zawodu, ale mam wrażenie, że często oczekuje się od nas zbyt wiele, zapominając o tym, że to klient, zamawiający definiuje pole projektowego działania i im lepiej to zrobi, tym większe prawdopodobieństwo, że efekt prac projektowych będzie satysfakcjonujący. Tak jak powiedziałem wcześniej. Świadomość użytkowników zmienia się i akceptacja tego, że z powodu niepełnosprawności mam „wchodzić innymi drzwiami” jest coraz mniejsza, a niebawem pewnie zniknie. Korzyść – to wydaje się oczywiste. Korzyści są dla nas wszystkich podczas całego procesu – uwaga, wnikliwość i obserwacja na etapie zbierania danych. Troska, zrozumienie podczas projektowania… precyzja i skupienie przy wytwarzaniu, no i ostatecznie uczucie bycia częścią wspólnoty użytkowników, a nie ciągle potykającym się o kolejne przeszkody wykluczonym.
Więc uważasz, że projektowanie uniwersalne ma uzasadnienie rynkowe? Jakie?
Uniwersalność jest związana ze sprowadzaniem do wspólnego mianownika jak największej grupy użytkowników. To zawsze wiąże się z ustępstwami i oddaniem cząstki swojego komfortu innym. Pewnie dziś w kontekście rozbuchanej personalizacji i poczucia wyjątkowości wydaje się to jakimś krokiem wstecz. Z drugiej strony mądra personalizacja może być narzędziem włączającym – budującym uniwersalną, przyjazną przestrzeń. Wydaje się, że na tym właśnie polega rynek.
Jak sądzisz, czy konkurs SWITCH into universal design ma szansę na rozwój i zasięg międzynarodowy?
Wolałbym nie snuć perspektywicznych, długodystansowych planów. SWITCH into universal design jest konkursem w słusznej sprawie i może nadać działaniom większy sens, wagę, znaczenie, a to jest moim zdaniem fundament dla rozwoju. Wszystko w naszych rękach.
Produkty i usługi do konkursu SWITCH into universal design można zgłaszać do 3 listopada 2025, za pośrednictwem strony internetowej konkursu.
Organizatorzy konkursu: Fundacja INTEGRACJA i Stowarzyszanie Projektowe SPFP
Patroni medialni: PURPOSE, Design Doc
Autor portretu: Maciej Frydrysiak
Zdjęcia: materiały prasowe producentów / serwis prasowy organizatora konkursu SWITCH into universal design
