„Polski modernizm. Walka o piękno” – wystawa Fundacji Visteria w Mediolanie

To znaczące, że wystawa „Polski modernizm. Walka o piękno” będzie prezentowana na 16. piętrze mediolańskiego wieżowca Torre Velasca. Wybór lokalizacji ma znaczenie symboliczne. Polski modernizm zostanie zestawiony z ikoną powojennej włoskiej architektury będącej symbolem nowoczesności.

Fundacja Visteria w roku ubiegłym pokazała podczas Milan Design Week wystawę „Romantyczny brutalizm. Podróż w głąb polskiego rzemiosła i dizajnu”. Ekspozycja „Polski modernizm. Walka o piękno” ma szansę powtórzyć jej sukces.

Tytuł tegorocznej wystawy „Polski modernizm. Walka o piękno” nawiązuje do eseju Ireny Krzywickiej z 1948 roku i sugeruje, że piękno w polskim modernizmie nie było jedynie kategorią estetyczną. W burzliwej historii XX wieku stawało się formą kulturowego oporu i narzędziem budowania tożsamości.

Polski modernizm zawsze fascynował mnie swoją odwagą. Powstawał z niedoboru – z lnu, konopi, wiórów, czasem z „różnych śmieci”, jak pisała Irena Krzywicka – a mimo to miał ambicje na europejską miarę. To niezwykła lekcja: talent i wyobraźnia potrafią więcej niż surowiec

– mówi prezeska i założycielka Fundacji Visteria, Katarzyna Jordan.

W Mediolanie nie pokazujemy stylu. Pokazujemy sposób myślenia. Modernizm w Polsce był projektem systemowym – łączył sztukę, przemysł i odpowiedzialność za codzienność. Dlatego interesuje mnie nie jako nostalgia, lecz jako kompetencja przyszłości

– dodaje Katarzyna Jordan.

Wystawa zestawia obiekty historyczne z pracami współczesnych projektantów i artystów. Z archiwum Muzeum Narodowego w Warszawie wypożyczono m.in. realizacje Jana Kurzątkowskiego, Bohdana Lacherta i Teresy Kruszewskiej. Towarzyszą im prace twórców młodszego pokolenia, w których widoczna jest ciągłość modernistycznego myślenia, a także realizacje przygotowane specjalnie na tę okazję przez współczesnych projektantów.

Polski modernizm. Odcienie

Współkuratorka wystawy, Anna Maga, kuratorka Galerii Wzornictwa Polskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie, zwraca uwagę na wieloznaczność samego pojęcia:

Modernizm to pojęcie bardzo szerokie i w swojej wieloznaczności nieprecyzyjne. Dlatego warto sięgać do jego klasycznego rozumienia z początków XX wieku, kiedy termin ten znaczył dla artystów więcej niż tylko styl nowoczesny. Geometryzacja i uproszczenie kształtów nie były zabiegami czysto formalnymi, ale wynikały z nowatorskich rozwiązań konstrukcyjnych, z zastosowania innowacyjnych technologii i miały być celowe – służyć człowiekowi.

Modernizm odnosił się do udoskonalania życia społeczeństw. Ten idealny schemat działań twórczych stał się wyznacznikiem dobrego dizajnu, ale nie mógł prowadzić do sztywnych kanonów stylistycznych. To autor ostatecznie decydował o balansie między wartościami konstrukcyjno-funkcjonalnymi a walorami formalnymi. Stąd tak różne bywały odcienie polskiego modernizmu.

Przez cały XX wiek można zaobserwować cykliczne powroty surowości modernistycznej stylistyki, występujące naprzemiennie z nurtami z przewagą skłonności ornamentalnych. Na wystawie klasycznie funkcjonalistyczny leżak Bohdana Lacherta prezentujemy obok postmodernistycznego krzesła Aleksandra Kuczmy, żeby pokazać przeciwieństwo i dopełnianie się tych dwóch polskich modernizmów.

Ekspozycję dopełniają dzieła sztuki autorstwa takich twórców jak Władysław Strzemiński, Edward Krasiński oraz Katarzyna Kobro. Rzeźba Kobro symbolicznie wyznacza wejście na wystawę, podkreślając znaczenie awangardy w kształtowaniu języka polskiej nowoczesności.

Wzorcownia 2.0 i dialog z teraźniejszością

Częścią projektu jest również pokój zaaranżowany przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego. W ramach inicjatywy Wzorcownia 2.0 współcześni projektanci reinterpretują ikony powojennego meblarstwa, takie jak meblościanka czy rozkładany fotel „amerykanka”. Nie są to rekonstrukcje, lecz prototypowe studia nad logiką modernistycznego projektowania i jego aktualnością w kontekście współczesnych standardów jakości oraz odpowiedzialnej produkcji.

Narracja nie jest chronologiczna. Jej architekturę – wyraźną, graficzną i osadzoną w dialogu z włoskim kontekstem – zaprojektowała Zofia Wyganowska. Całość ma charakter artystycznej wypowiedzi, w której modernizm staje się punktem wyjścia do refleksji nad współczesnością.

Co dziś, w świecie zawrotnego wzrostu, w którym produkcja przerodziła się w niezrównoważoną nadprodukcję – oznacza nowoczesność? Jakie są potrzeby współczesnego społeczeństwa? To pytania, które napędzają wystawę, która zarazem bada, czy sztuka dekoracyjna – a nawet szerzej, sztuka użytkowa – nie jest obecnie najprawdziwszym wyrazem nowoczesności. Właśnie dlatego, że jest ludzka, reprezentuje ostateczny obszar duchowych, estetycznych i materialnych poszukiwań, który jest wolny od bezlitosnych zasad produktywności

– mówi Federica Sala, współkuratorka wystawy, niezależna ekspertka współpracująca z czołowymi międzynarodowymi instytucjami i członkini Rady Programowej Fundacji Visteria.

Katarzyna Jordan podsumowuje:

Polski modernizm był zawsze czymś więcej niż stylem. Był tęsknotą za byciem w głównym nurcie europejskiej sztuki i architektury – za rozmową, z której przez historię byliśmy zbyt często wykluczani. Przed wojną oznaczał odzyskanie podmiotowości młodego państwa. Po wojnie –niezgodę na próbę odcięcia nas od europejskiego obiegu idei. Modernizm był formą cichego oporu: dowodem, że myślimy w tych samych kategoriach, co Paryż czy Mediolan, nawet jeśli pracujemy w zupełnie innych warunkach. Dlatego pokaz w Mediolanie ma dla mnie wymiar symboliczny. To nie jest sentymentalny powrót do przeszłości. To domknięcie pewnego gestu – i jednocześnie jego kontynuacja. „Walka o piękno” była w istocie walką o miejsce przy wspólnym stole. Dziś to miejsce zajmujemy już nie z kompleksu, lecz ze względu na kompetencje.

Artyści i artystki

Na wystawie prezentowane będą prace takich twórców jak: Agnieszka Bar, Marek Bimer, Maria Chomentowska Jacek Damięcki, Maja Ganszyniec, Zbigniew Horbowy, Aleksandra Hyz, Paweł Jasiewicz (Craftica Gallery), Ania Jaworska, Maria Jeglińska-Adamczewska, Julia Keilowa, Katarzyna Kobro, Edward Krasiński, Teresa Kruszewska, Rudolf Krzywiec, Aleksander Kuczma, Jan Kurzątkowski, Bohdan Lachert, Małgorzata Markiewicz, Roman Modzelewski, Paweł Olszczyński, Alicja Patanowska, Monika Patuszyńska (Objekt Gallery), Igor Polasiak (Craftica Gallery), Rest Studio, Tomek Rygalik, Wszewłod Sarnecki, Wiesław Sawczuk, Mati Sipiora, Władysław Strzemiński, Władysław Wincze, Wojciech Zamecznik.

Po prezentacji w Mediolanie wystawa zostanie pokazana jesienią 2026 roku w warszawskiej Willi Gawrońskich, siedzibie Fundacji Visteria. 

Polski modernizm. Walka o piękno
Wystawa prezentowana przez Fundację Visteria
20–26 kwietnia 2026 r.
Kuratorki: Federica Sala, Anna Maga
Adres: Torre Velasca, Piazza Velasca 3/5, 16. piętro
Partnerzy instytucjonalni: Muzeum Narodowe w Warszawie, Instytut Adama Mickiewicza oraz Instytut Wzornictwa Przemysłowego.
Zdjęcia: Michał Łukasik / serwis prasowy organizatorów wystawy