Nowe życie fabryki Perun. Co powstanie w starych halach?

Dawna fabryka Perun jest jednym ze świadectw przemysłowej historii warszawskiej Pragi-Południe. Początki przedsiębiorstwa sięgają pierwszych dekad XX wieku i okresu intensywnego rozwoju technologii spawalniczych w Europie.

W 1913 roku w Warszawie uruchomiono produkcję tlenu w firmie „Perun”. Trzy lata później, z inicjatywy inżyniera Alfreda Sznerra, przedstawicielstwo L’Air Liquide połączyło się ze Spółką Akcyjną „Perun”. Powstałe w ten sposób Towarzystwo Akcyjne „Perun” rozpoczęło przy ul. Grochowskiej produkcję sprzętu i materiałów spawalniczych.

Po I wojnie światowej zakład dynamicznie się rozwijał. W 1919 roku jego dyrektorem został Alfred Sznerr, który kierował przedsiębiorstwem do 1944 roku. Fabryka produkowała tlen, urządzenia do cięcia oraz materiały wykorzystywane w spawaniu gazowym i elektrycznym.

Działalność Peruna wykraczała jednak poza przemysł ciężki. W okresie międzywojennym przedsiębiorstwo rozwijało zastosowanie tlenu w medycynie i ratownictwie, produkując między innymi aparaturę do tlenoterapii oraz lampy przeznaczone dla straży pożarnych i kolejowych służb ratowniczych.

Fabryka zapisała się również w historii polskiego budownictwa. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku Perun wykonał spawaną konstrukcję warszawskiego gmachu PKO. Ważący 700 ton szkielet był wówczas największą tego rodzaju konstrukcją budowlaną w Europie.

Cztery hale zostają

Dziś teren dawnej fabryki ma wejść w kolejny etap swojej historii. Inwestor, Alides Polska, planuje połączenie zachowanych obiektów poprzemysłowych z nową zabudową mieszkaniową i usługową.

Projekt architektoniczny przygotowała pracownia WWAA, założona przez Natalię Paszkowską i Marcina Mostafę. W ramach inwestycji mają powstać 242 mieszkania oraz lokale usługowe. Istotną częścią założenia pozostaną jednak cztery istniejące hale przemysłowe, które nie zostaną wyburzone. Plan zakłada ich gruntowną renowację i adaptację do nowych funkcji usługowych.

We wrześniu 2026 roku inwestycja weszła w etap realizacji. Prace przy zabytkowej zabudowie mają być prowadzone z zachowaniem jej industrialnego charakteru. Zakres robót obejmuje między innymi demontaż istniejących dachów i przewiezienie ich elementów do konserwacji, odtworzenie wtórnie zamurowanych okien oraz kompleksową renowację hal.

Proces będzie wymagał pogodzenia dwóch pozornie przeciwstawnych założeń: zachowania autentyczności miejsca i jednoczesnego przygotowania dawnych obiektów do zupełnie nowego sposobu użytkowania. Chcemy, by elementy stanowiące o charakterze dawnej fabryki pozostały ważną częścią architektury całego założenia

– mówi architekt Marcin Mostafa z WWAA.

Nowa architektura i stara fabryka

Jednym z podstawowych założeń projektu jest zachowanie czytelności historycznej zabudowy. Nowe budynki nie mają konkurować z dawnymi halami, lecz tworzyć dla nich współczesne architektoniczne tło.

Projektanci WWAA zaproponowali rozczłonkowane bryły oraz elewacje wykorzystujące beton, siatki i tynki – materiały nawiązujące do przemysłowego charakteru miejsca. Ważnym elementem kompozycji będą także osie widokowe. Zaplanowano je w taki sposób, aby ceglane hale pozostawały dobrze widoczne z terenu inwestycji i nadal stanowiły jeden z najważniejszych elementów całego założenia.

Takie podejście ma pozwolić na zachowanie pamięci o pierwotnej funkcji miejsca bez sprowadzania poprzemysłowej architektury wyłącznie do roli dekoracyjnego dodatku do nowej zabudowy.

Perun to dla nas projekt z charakterem – nie zaczynamy od zera – wchodzimy na teren z gotową, ponad stuletnią historią. Rozpoczęcie prac budowlanych oznacza wejście w najbardziej fascynujący etap tego procesu i moment, w którym możemy zacząć przywracać historycznym halom dawną świetność. Zachowane obiekty nie staną się zamkniętym reliktem przeszłości ani dekoracyjnym elementem osiedla. Zależy nam, by po zakończeniu inwestycji historia Peruna była wciąż obecna i naturalnie splatała się ze współczesnym życiem tego miejsca

– stwierdza Luiza Grunwald, CO – Director Alides Polska.

Perun dla sąsiadów

Projekt zakłada również otwarcie terenu na dzielnicę, w której obiekt się znajduje. Przestrzeń osiedla ma być ogólnodostępna, a pomiędzy zabudową mieszkaniową i usługową przewidziano tereny zielone.

Będzie tu również ścieżka edukacyjna poświęcona historii dawnej fabryki Perun. Dzięki temu przemysłowa przeszłość terenu ma pozostać czytelna nie tylko poprzez zachowane budynki, lecz także poprzez opowieść o działalności przedsiębiorstwa i jego znaczeniu dla rozwoju polskiej techniki.

Szczególnie ważna będzie adaptacja czterech hal. Umieszczenie w nich funkcji usługowych ma sprawić, że historyczne obiekty nie pozostaną niedostępnymi reliktami dawnego zakładu, ale ponownie staną się użytkowaną częścią tego fragmentu miasta.

Ponad sto lat po uruchomieniu produkcji przy Grochowskiej teren Peruna zmieni więc swoją funkcję, zachowując część materialnego dziedzictwa fabryki. Obok czterech odrestaurowanych hal staną nowe budynki z 242 mieszkaniami, będą usługi, zieleń oraz przestrzenie dostępne dla mieszkańców. Dawny kompleks przemysłowy zostanie wpisany w nową strukturę miejską.

Ilustracje: serwis prasowy Alides Polska

Wizualizacje: WWAA