Krystyna Wojtyna-Drouet. „Ja dla siebie nie istnieję” – medytacja przy krośnie

Krystyna Wojtyna-Drouet twierdzi: „Ja dla siebie nie istnieję”. Ale istnieje dla świata. Wystawa w Zachęcie pokazuje, jak ważne miejsce artystka zajmuje w polskiej sztuce. Na ekspozycję składa się dwadzieścia tkanin – od wczesnych realizacji z lat 50. po prace z ostatnich dekad – a także archiwalia z pracowni oraz dzieła współczesnych artystek i artystów, którzy podejmują dialog z jej dokonaniami. Całość można oglądać do 4 kwietnia.

Od figury do nastroju

Wśród prezentowanych prac znajdują się monumentalne gobeliny i kilimy, takie jak Uliczka (1962) czy Kwitnące wzgórza (1978), pokazywane publicznie po raz pierwszy od ponad dwudziestu lat. Ich zestawienie pozwala prześledzić ewolucję języka artystki – od kompozycji figuratywnych, wynikających bezpośrednio ze struktury splotu, przez coraz śmielsze uproszczenia i abstrakcję, po późniejsze, liryczne realizacje operujące nastrojem i subtelną relacją barw.

Krystyna Wojtyna-Drouet budowała swoje formy powoli, w rytmie pracy krosna. Jej praktyka była oparta na powtarzalności gestów i długotrwałym skupieniu. Tkanie stawało się procesem niemal medytacyjnym – sposobem doświadczania materii poprzez dotyk, napięcie nici, ciężar wełny. W tej relacji materiał nie był jedynie tworzywem, lecz partnerem współtworzącym ostateczny kształt dzieła.

Warsztat jako nośnik pamięci

Ważną częścią wystawy są przedmioty dokumentujące zaplecze techniczne artystki: receptury barwierskie, próbki prezentujące techniki żakardowe czy druk na tkaninie, a także kolekcja autorskiej odzieży z samodziału. Te elementy pozwalają zajrzeć do pracowni i zrozumieć, jak wiele decyzji formalnych rodzi się z bezpośredniego kontaktu z włóknem i kolorem.

Wystawa nie traktuje rzemiosła jako gorszego niż sztuka. Przeciwnie – pokazuje je jako przestrzeń myślenia i działania, w której wiedza techniczna przekazywana jest kolejnym pokoleniom. To szczególnie istotne w kontekście polskiej szkoły tkaniny – zjawiska, które po II wojnie światowej stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych fenomenów polskiej sztuki za granicą.

Polska szkoła tkaniny i międzynarodowy kontekst

Międzynarodowy sukces polskich artystek tekstylnych przypieczętowało I Biennale Tkaniny Artystycznej w Lozannie w 1962 roku. To właśnie tam eksperymentalne podejście do medium, silna materialność i koncentracja na strukturze splotu zostały dostrzeżone przez światowe środowisko artystyczne.

Krystyna Wojtyna-Drouet należała do pierwszego pokolenia tej formacji. Studiowała w latach 1946–1953 w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie dyplom obroniła w pracowni Eleonory Plutyńskiej. Uczestniczyła w kolejnych edycjach biennale w Lozannie, a także w Międzynarodowym Triennale Tkaniny w Łodzi i Quadriennale Sztuki Dekoracyjnej w Erfurcie. Jej prace pokazywano m.in. w Oslo, Lipsku, Buenos Aires, Hawanie, Chicago i Kairze.

Stworzyła ponad 350 tkanin. Dziś jej gobeliny znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Musée Jean-Lurçat de la Tapisserie Contemporaine w Angers czy Philadelphia Museum of Art. W 2023 roku została uhonorowana Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Materiał jako współtwórca

Kuratorska koncepcja wystawy odwołuje się do procesualnego myślenia o rzemiośle, w którym forma nie jest narzucana z góry, lecz wyłania się w trakcie pracy z materią. W przypadku Wojtyny-Drouet tkanie nie było realizacją wcześniej ustalonego projektu. Każde napięcie osnowy, każde barwienie wełny, każdy dzień spędzony przy krośnie wpływały na ostateczny rezultat.

Ten sposób rozumienia praktyki twórczej rezonuje również we współczesnych realizacjach prezentowanych na wystawie. Instalacja Marii Oblickiej i Alexandra Cabezy-Trigga łączy film dokumentujący pracę artystki przy krośnie z fotografiami z jej podróży, budując opowieść o czasie pracy i odpoczynku. Agnieszka Grodzińska wykorzystuje archiwalne materiały jako punkt wyjścia do refleksji nad sposobami zapisu i prezentacji praktyki artystycznej.

„Ja dla siebie nie istnieję”

Tytuł wystawy – „Ja dla siebie nie istnieję” – można odczytać jako deklarację skupienia na procesie i materii, a nie na autorskiej ekspresji rozumianej w kategoriach ego. W twórczości Wojtyny-Drouet podmiotowość gubi się w rytmie pracy, w powtarzalności czynności, w dialogu z włóknem.

W czasach, gdy rzemiosło ponownie staje się obszarem eksperymentu i namysłu nad relacją człowieka z materiałem, jej dorobek zyskuje nowe znaczenia. W Zachęcie nie oglądamy więc jedynie historycznego przeglądu. To raczej zaproszenie do zmysłowego doświadczenia tkaniny jako przestrzeni skupienia, pamięci i czułej pracy z materiałem.

Krystyna Wojtyna-Drouet. „Ja dla siebie nie istnieję”

Osoby artystyczne: Krystyna Wojtyna-Drouet, Alexander Cabeza-Trigg, Agnieszka Grodzińska, Maria Oblicka
Kurator: Jędrzej Zakrzewski
Projekt archiwalny: Karolina Vyšata
Współpraca: Julia Ciunowicz, Michalina Sobierajska, Jędrzej Sokołowski
Prace ze zbiorów: Muzeum Narodowego w Warszawie, Centralnego Muzeum Włókiennictwa
w Łodzi, POLIN Muzeum Historii Żydów Polskich, Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce
oraz kolekcji artystki
Partner technologiczny: DEKOMA