Jerzy Zalszupin, współtwórca brazylijskiego modernizmu, znany i nieznany

Jerzy Zalszupin urodził się w Warszawie. Potrzeba było ponad stu lat, by w symboliczny sposób wrócił do swojego miasta. Jerzy Zalszupin przyszedł na świat w 1922 r. w rodzinie żydowskiej. Jak sam wspominał, miał piętnaście lat, gdy przypadkiem trafił na książkę ilustrowaną rysunkami Le Corbusiera. Był to moment olśnienia: architektura stała się jego życiowym wyborem. II wojna światowa zmusiła go do ucieczki. „Przeżyłem dzięki szeregowi cudów” – mówił później. W 1939 r. znalazł schronienie w Rumunii, tam skończył studia architektoniczne, a następnie wyjechał do Francji. Zniszczona wojną Europa nie była dla niego dobrym miejscem.

Nowe życie zaczął w Brazylii, w São Paulo, mieście kipiącym energią i nowoczesnością. Przyjął imię Jorge. Był to gest podkreślający przywiązanie do nowej ojczyzny. Polskich korzeni jednak nigdy się nie wyrzekł.

Brazylijski złoty wiek designu

Do Brazylii przybył w 1949 r. Najpierw pracował u Lucjana Korngolda, innego polskiego emigranta, a już dwa lata później otworzył własne studio i manufakturę mebli L’Atelier. Eksperymentował z egzotycznymi gatunkami drewna, gięciem i modelowaniem form, tworząc meble o organicznych kształtach i znakomitej jakości. To właśnie one uczyniły go ikoną brazylijskiego „złotego wieku” designu.

Znaczący wpływ na styl Jorge Zalszupina miała współpraca z legendą brazylijskiego modernizmu, Oscarem Niemeyerem. Zalszupin przybył do Brazylii w okresie rozwoju w tym kraju architektury modernistycznej. Jej głównymi twórcami byli Oskar Niemeyer, Le Corbusier i Lucio Costa.

W 1962 r. Oscar Niemeyer zaprosił Zalszupina do zespołu projektującego wyposażenie nowo powstającej Brasílii. Fotel Presidencial czy biurka z drewna jakarandy stały się symbolami tamtego czasu – meblami, które współtworzyły pejzaż brazylijskiej modernistycznej utopii.

Jerzy Zalszupin wraca do Polski

Wystawa w Warszawie pokazuje około trzydziestu obiektów – od pierwszego fotela Dinamarquesa, przez stoliki Petalas, aż po minimalistyczne siedziska i sofy. Na ekspozycji znaleźć można także wózek do herbaty inspirowany wspomnieniami z dzieciństwa w Polsce. Obiektom towarzyszą szkice, fotografie i dokumenty związane z firmą L’Atelier, a także prywatne zdjęcia z Casa Zalszupin w São Paulo, domu architekta dziś pełniącego funkcję archiwum.

Casa Zalszupin znajduje się w dzielnicy Jardim América. Architekt zaprojektował dom w 1960 r. Wraz z rodziną zamieszkał w nim w 1962 r.

O warszawskiej prezentacji dorobku polsko-brazylijskiego projektanta organizatorka wydarzenia, Katarzyna Jordan, założycielka Fundacji Visteria mówi:

Chcieliśmy przywrócić pamięć o wybitnym architekcie i projektancie, którego pragniemy odkryć na nowo dla polskiej publiczności i przypomnieć szerokiemu gronu światowych odbiorców.

Kuratorką wystawy w Willi Gawrońskicj jest Maria Murawsky.

To pierwsza w Polsce i Europie tak kompleksowa prezentacja dorobku twórcy, którego nazwisko od lat figuruje wśród najważniejszych postaci światowego designu XX wieku. Jej celem jest przybliżenie publiczności niepowtarzalnej filozofii projektowej Zalszupina oraz próba wpisania jego dokonań w polski kanon kultury wizualnej

– podkreśla Maria Murawsky, kuratorka wystawy.

Dziedzictwo wciąż żywe

Po latach zapomnienia spuścizna Zalszupina wróciła na światowe salony. Współpraca z Lissą Carmoną i jej firmą ETEL sprawiła, że jego projekty znów zaczęły funkcjonować w obiegu, trafiając na aukcje i do kolekcji muzealnych.

Poznaliśmy Jorgego w 1998 roku. Miał wtedy 76 lat, wycofywał się już z życia zawodowego, ale wciąż miał błysk w oku. Współpraca przywróciła go do projektowania – po niemal czterdziestu latach stworzył fotel Veronica, nazwany tak na cześć córki

– wspomina Lissa Carmona.

Zalszupin zmarł w 2020 r. Cztery lata później jego prace zostały zaprezentowane na prestiżowej wystawie „Crafting Modernity” w nowojorskim MoMA. Teraz, dzięki warszawskiej ekspozycji, Jerzy Zalszupin powraca symbolicznie do miejsca, gdzie zaczęła się jego droga.

Warszawa – São Paulo – Warszawa
Willa Gawrońskich, Al. Ujazdowskie 23, Warszawa
6 września – 19 października 2025, wtorek–niedziela, godz. 12–19
Wstęp wolny (obowiązuje rezerwacja darmowych wejściówek: visteriafoundation.pl)
Ilustracje: serwis prasowy Fundacji Visteria