„Come with us!” – 35 lat demokratycznych przemian w Europie Środkowo-Wschodniej

Wystawa „Come with us! – Democratic Transformations in Central and Eastern Europe after 1989” w Londynie została przygotowana z okazji 35. rocznicy demokratycznych przemian zapoczątkowanych w 1989 roku i przywołuje moment, w którym kraje Europy Środkowo-Wschodniej odzyskały wolność, suwerenność oraz prawo do samostanowienia.

Wystawa „Come with us!” prezentowana jest w Europe House – 12 Star Gallery przy Smith Square. Po raz pierwszy pokazywana była pod koniec ubiegłego roku. Obecnie ma miejsce jej druga odsłona, która rozpoczęła się 16 lutego i potrwa trzy miesiące.

Plakaty i symbole

Narracja ekspozycji „Come with us!” zbudowana została wokół plakatu politycznego i kultury wizualnej, które w latach przełomu stały się jednym z najważniejszych nośników idei wolnościowych. Prezentowane materiały pochodzą z dwunastu krajów: Bułgarii, Chorwacji, Czech, Estonii, Niemiec, Węgier, Łotwy, Litwy, Polski, Rumunii, Słowacji i Słowenii. Zgromadzone prace – archiwalne i symboliczne – rzadko były dotąd pokazywane razem, a ich zestawienie pozwala spojrzeć na rok 1989 jako na doświadczenie wspólne, choć realizowane w różnych kontekstach narodowych.

Ekspozycja nie jest jedynie wspomnieniem tego, co było. Zadaje także pytanie o to, czy demokratyczne wartości są wciąż aktualne w Europie, zwłaszcza w kontekście pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę i powrotu wojny na Stary Kontynent. To właśnie owo napięcie pomiędzy pamięcią a teraźniejszością stanowi jeden z kluczowych wątków wystawy.

Parlament Europejski i architektura pamięci

Wystawa „Come with us!” wpisuje się w szerszą politykę upamiętniania demokratycznych przemian prowadzoną przez Parlament Europejski. W jego przestrzeniach w Brukseli znajdują się m.in. fragmenty Muru Berlińskiego, a nazwy budynków i przestrzeni publicznych – takich jak Esplanada Solidarność czy lobby nazwane na cześć Bałtyckiego Łańcucha Wolności – przywołują kluczowe momenty i ruchy oporu końca XX wieku. Londyńska ekspozycja stanowi rozwinięcie tej symbolicznej mapy pamięci i wpisuje ją w kontekst międzynarodowy.

Międzynarodowa współpraca instytucji

Projekt powstał dzięki współpracy European Parliament Liaison Office in the United Kingdom oraz Liszt Institute – Hungarian Cultural Centre London, przy wsparciu sieci EUNIC London. W przygotowanie wystawy zaangażowały się również liczne instytucje kultury i ambasady państw Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Instytut Kultury Polskiej w Londynie.

Na ekspozycję złożyły się materiały udostępnione przez muzea, archiwa i kolekcjonerów prywatnych, m.in. Bundesarchiv, Hungarian National Museum, National Museum of Lithuania, Vabamu Museum of Occupations and Freedom. Wśród twórców prezentowanych prac znaleźli się także artyści z Polski – m. in. Jacek Marczewski. W Polsce plakat autorstwa Jacka Marczewskiego i Aleksandry Król znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie oraz prezentowany jest na ekspozycji stałej w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku.

Punktem wyjścia do stworzenia projektu plakatu była czarno-biała fotografia zrobione przez Jacka Marczewskiego z wieży kościoła św. Stanisława Kostki na Żoliborzu podczas odprawianej tam Mszy za Ojczyznę, po śmierci ks. Jerzego Popiełuszki. Zdjęcie przedstawia tłum wiernych stojących przed kościołem. Górna część kadru została wybielona, by kompozycja przypominała polską flagę. Hasło „Głosuj z nami” na odbitce napisała „solidarycą” graficzka Aleksandra Król. Praca Jacka Marczewskiego została wybrana spośród wielu projektów plakatów wyborczych „Solidarności”, które zachęcały do głosowania 4 czerwca 1989 r. Oceniała je komisja pod przewodnictwem Andrzeja Wajdy. Historię powstania projektu Tomasz Urzykowski opisuje na łamach „Gazety Wyborczej”, której Jacek Marczewski jest fotoreporterem, w artykule Plakat wyborczy „Solidarności”, który zachwycił Andrzeja Wajdę.

„Come with us!”. Dlaczego dziś wracamy do 1989 roku?

„Come with us!” to wystawa, która przypomina, że demokracja nie jest dana nam raz na zawsze. Pokazując wizualne świadectwa sprzed 35 lat, organizatorzy zachęcają do refleksji nad tym, co udało się wówczas wywalczyć i co dziś ponownie wymaga obrony. Londyńska prezentacja jest jednocześnie zaproszeniem do rozmowy o europejskiej tożsamości, solidarności i odpowiedzialności za wspólne wartości.

Europe House – 12 Star Gallery mieści się przy Smith Square. Wystawa jest dostępna od dziś i potrwa przez kolejne trzy miesiące. Jest czynna w dni powszednie w godzinach 10.00–18.00.