Abakanowicz i Czełkowska w twórczym dialogu o ciele

Abakanowicz i Czełkowska spotkały się w dniu zakochanych. Wystawa, otwarta 14 lutego, potrwa do 18 października 2026 roku. Na ekspozycji można zobaczyć wyjątkową konfrontację twórczości dwóch wybitnych rzeźbiarek tego samego pokolenia – Magdaleny Abakanowicz i Wandy Czełkowskiej. Wystawa w Warszawskiej Historycznej Pracowni Artystycznej Wandy Czełkowskiej przy ul. Magazynowej 14A nie jest klasycznym zestawieniem dorobku dwóch artystek. To precyzyjnie zbudowany dialog o ciele, jego fragmentaryzacji i multiplikacji, a także o idei rzeźby.

Redukcja ciała, multiplikacja formy

Impulsem do przygotowania wspólnej prezentacji była obserwacja, że w twórczości obu artystek pojawia się podobny mechanizm pracy z figurą ludzką – redukcja i powielanie. U Magdaleny Abakanowicz postać ludzka zostaje pozbawiona głowy i sprowadzona do anonimowego korpusu, który w serii tworzy sugestywny, niemal organiczny tłum. U Wandy Czełkowskiej proces przebiega odwrotnie: to głowa zostaje wyodrębniona, poddana multiplikacji i ustawiona w rygorystycznym porządku. W wyniku zwielokrotnienia powstaje jeden, silnie zdyscyplinowany obiekt.

Z jednej strony mamy więc kadrowanie, wyodrębnianie fragmentu, redukcję. Z drugiej budowanie całości poprzez powtarzalność. W obu przypadkach ciało jest modułem, a rzeźba punktem styku jednostki i zbiorowości.

Niepokazywane formy do „Tłumu”

Choć pierwotnie miały funkcję użytkową – jako matryce czy formy do odlewów – dziś ujawniają autonomiczną wartość rzeźbiarską. W industrialnej przestrzeni pracowni przy Magazynowej wybrzmiewają szczególnie mocno, zwłaszcza w zestawieniu z konceptualnymi realizacjami Wandy Czełkowskiej.

Artystka z Krakowa wielokrotnie podejmowała temat konstrukcji, jawności technicznych szczegółów, rewersu dzieła, odsłaniania procesu, demaskowania formy. W tym sensie konfrontacja z warsztatowymi formami Abakanowicz staje się nie tylko estetycznym, lecz także ideowym spotkaniem.

Atelier 72 i lata 70. – wspólny punkt odniesienia

Wystawa przywołuje także moment historyczny, który połączył obie twórczynie – festiwal Atelier 72 w Edynburgu. To właśnie tam artystki zaprezentowały swoje prace w międzynarodowym kontekście.

Magdalena Abakanowicz pokazała wówczas „Linę”, jedną z realizacji z cyklu monumentalnych, linearnych rzeźb tworzonych z przemysłowych lin od początku lat 70. Z kolei Wanda Czełkowska planowała zaprezentować „Stół”, jednak z powodu problemów technicznych zdecydowała się na radykalny gest: wykonała i przedstawiła na miejscu „Informację Pojęciową o Stole”, przesuwając akcent z obiektu na ideę.

Lata 70. stają się w tej ekspozycji kluczowe jako czas redefinicji rzeźby, eksperymentu z materią i konceptualizacji formy.

Film i archiwum jako kanwa

Opowieść krąży wokół odnalezionego archiwalnego filmu Magdaleny Abakanowicz z lat 70., który na wystawie jest pokazany premierowo. Artystka zestawia w nim zwyczajny ludzki tłum z banalną, codzienną przestrzenią miejską tamtej dekady. Kadry, pozornie dokumentalne, nabierają metaforycznego wymiaru w kontekście jej bezgłowych figur, anonimowych, powtarzalnych, a zarazem dramatycznie obecnych.

Ekspozycję dopełniają wyselekcjonowane fotografie, rysunki oraz obiekty malarskie obu artystek, które pozwalają spojrzeć na ich twórczość szerzej, jak na konsekwentny namysł nad kondycją człowieka i statusem rzeźby.

Abakanowicz i Czełkowska. Dwie biografie, dwa języki rzeźby

Magdalena Abakanowicz (1930–2017), absolwentka warszawskiej ASP, od lat 60. tworzyła nowatorskie tkaniny artystyczne, monumentalne abakany, trójwymiarowe formy z sizalu i powrozów, o rzeźbiarskich formach. Jej realizacje w przestrzeni publicznej znajdują się m.in. w Poznaniu, Szanghaju, Vancouver, Seulu i Jerozolimie.

Wanda Czełkowska (1930–2021), związana z krakowską ASP i przez lata współpracująca z II Grupą Krakowską, budowała własny, niezależny język rzeźby balansujący między materialnością a konceptem. Jej monumentalne realizacje, takie jak „Stół”, „Bezwzględne wyeliminowanie rzeźby jako pojęcia kształtu” czy „Ściana”, należą do najważniejszych przykładów polskiej rzeźby lat 70.

Wystawa „Magdalena Abakanowicz/ Wanda Czełkowska” spotkanie dwóch artystek w przestrzeni ekspozycyjnej nie jest jedynie historycznym przypomnieniem. To aktualny dialog o kondycji ciała, relacji jednostki i zbiorowości oraz o rzeźbie jako środku wyrazu. W przestrzeni dawnej pracowni Czełkowskiej głowa i korpus mówią jednym głosem.

Magdalena Abakanowicz/ Wanda Czełkowska

Wystawa: do 18 października 2026
Miejsce: Warszawska Historyczna Pracownia Artystyczna Wandy Czełkowskiej
ul. Magazynowa 14A, Warszawa

Kurator: Marta Kowalewska
Koordynacja: Fundacja Marty Magdaleny Abakanowicz-Kosmowskiej i Jana Kosmowskiego, Ona Winogrodzka
Komunikacja: Wanda Modzelewska (Royal Heroes)
Oprawa graficzna: Paulina Derecka